Phán quyết do Chủ tịch Tòa án Hiến pháp José João Abrantes công bố, sau khi Tòa án xem xét hai đơn kiến nghị do Đảng Xã hội đệ trình hồi tháng 11/2025. Theo truyền thông Bồ Đào Nha, các thẩm phán đã đạt được sự đồng thuận cao đối với phần lớn nội dung bị khiếu kiện.

Bác bỏ các điều khoản thiếu rõ ràng, dễ gây rủi ro pháp lý

Cụ thể, Tòa án Hiến pháp đã bác bỏ các quy định liên quan đến quốc tịch, bao gồm:

• Bác bỏ tự động từ chối quốc tịch đối với các trường hợp bị kết án hình sự trên hai năm
• Loại bỏ các từ ngữ định nghĩa mơ hồ về gian lận vốn ngăn cản việc xác lập quốc tịch
• Bác bỏ các quy định cho phép hủy bỏ quốc tịch đối với các hành vi “chối bỏ cộng đồng quốc gia” không được định nghĩa rõ ràng
• Vô hiệu hóa các quy tắc đánh giá hồ sơ đang chờ xử lý dựa trên các yêu cầu tại thời điểm nộp đơn thay vì thời điểm ra quyết định.

Ngoài ra, Tòa án cũng bác bỏ hoàn toàn một sắc lệnh liên quan đến Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất tước quốc tịch như một hình phạt bổ sung đối với các tội phạm nghiêm trọng.

Thời gian cư trú vẫn là điểm còn nhiều tranh luận

Cách tính thời gian cư trú để xin lên quốc tịch hiện vẫn đang là vấn đề được giới chuyên môn tranh luận, với nhiều cách diễn giải khác nhau. Ở thời điểm này, chưa thể khẳng định nội dung này đã chính thức bị Tòa án Hiến pháp tuyên vi hiến, do bản án đầy đủ vẫn chưa được công bố.

Theo các chuyên gia pháp lý, Tòa án Hiến pháp không bác bỏ toàn bộ các cải cách liên quan đến điều kiện thời gian cư trú khi xin quốc tịch. Tuy nhiên, Tòa nhấn mạnh rằng mọi điều chỉnh trong lĩnh vực này phải tuân thủ các nguyên tắc hiến định, bao gồm:

• Không áp dụng hồi tố đối với các quy định mới;
• Đảm bảo sự ổn định và nhất quán của hệ thống pháp luật;
• Tôn trọng quyền lợi và kỳ vọng chính đáng của những cá nhân đã và đang thực hiện thủ tục cư trú hợp pháp.

Luật hiện hành tiếp tục được áp dụng

Phán quyết của Tòa án Hiến pháp có hiệu lực ngay lập tức. Luật Quốc tịch hiện hành và các thủ tục liên quan vẫn tiếp tục có hiệu lực cho đến khi Quốc hội xây dựng và thông qua một văn bản sửa đổi mới phù hợp với Hiến pháp.

Do đó, trong ngắn hạn, không có thay đổi nào đối với tiêu chí đủ điều kiện, khung thời gian theo luật định hay các hồ sơ xin quốc tịch đang chờ xử lý. Các nhà đầu tư và người nộp hồ sơ hiện tại không bị ảnh hưởng bởi các quy định vừa bị bác bỏ.

Nhận định về phán quyết này, ông Gustavo Sousa, Trưởng ban Pháp chế BMC Group, cho rằng quyết định của Tòa án Hiến pháp đã tái khẳng định một nguyên tắc cốt lõi của hệ thống pháp quyền. “Quyền tiếp cận quốc tịch là một quyền hiến định, không phải là một đặc ân chính trị có thể thay đổi tùy ý. Nhà nước không thể chuyển gánh nặng từ sự chậm trễ hành chính sang người nộp hồ sơ”, ông Sousa nói.

Theo ông, trong bối cảnh hệ thống di trú Bồ Đào Nha đang tồn tại tình trạng tồn đọng hồ sơ kéo dài, việc Tòa án bác bỏ cách tiếp cận hồi tố và các cơ chế tự động là yếu tố then chốt giúp duy trì niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Ở góc độ tư vấn xử lý hồ sơ đầu tư di trú, bà Mary Hà, Trưởng phòng Pháp chế BSOP, cho rằng phán quyết lần này góp phần củng cố sự ổn định pháp lý cho nhà đầu tư nước ngoài. “Điểm quan trọng nhất là không có bất kỳ thay đổi đột ngột nào ảnh hưởng đến quyền lợi hiện tại của nhà đầu tư. Các hồ sơ đã và đang triển khai vẫn tiếp tục được xử lý theo luật hiện hành, và các quyền lợi hợp pháp vẫn được bảo vệ”, bà nói.

Theo bà, phán quyết cũng phát đi tín hiệu tích cực về hệ thống pháp quyền của Bồ Đào Nha. “Tòa án Hiến pháp đã đặt ra những giới hạn rõ ràng cho các cải cách trong tương lai, qua đó giúp nhà đầu tư yên tâm rằng luật pháp không thể thay đổi tùy tiện, không áp dụng hồi tố và không đẩy rủi ro hành chính sang người dân hay nhà đầu tư nước ngoài.”

BSOP sẽ tiếp tục cập nhật thông tin khi Tòa án Hiến pháp công bố toàn văn phán quyết, cũng như các phản hồi tiếp theo từ Quốc hội và dự thảo luật sửa đổi mới, nhằm hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá tác động cụ thể đối với từng hồ sơ.

Nhà đầu tư quan tâm đến Luật Quốc tịch Bồ Đào Nha hoặc các cơ hội đầu tư doanh nghiệp, quỹ và visa thu nhập thụ động có thể liên hệ BSOP theo hotline 098 913 6666 để được tư vấn và cập nhật thông tin.

BSOP – KẾT NỐI TOÀN CẦU – ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI

HOTLINE: 0904 966 797 – 098 913 6666